Με το τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία μπήκε σε μια περίοδο μεγάλης αδράνειας. Στην πραγματικότητα δεν ήταν απλώς αδράνεια αλλά σχεδόν παντελής έλλειψη αναδιοργάνωσης, και μόνο λίγο πριν την έκρηξη του Β! Παγκοσμίου Πολέμου άρχισε πάλι να αναδιοργανώνεται με σύγχρονο υλικό. Ωστόσο στον Β! ΠΠ δεν χρειάστηκε να πολεμήσει τον ανατολίτη εχθρό αλλά δύο πολύ υπέρτερους σε εφόδια, οργάνωση και μέσα. Έτσι πέρασαν σχεδόν πέντε δεκαετίες από το 1922 χωρίς να συναντηθεί η Ελληνική Αεροπορία με τον εχθρό. Και όταν λέω "εχθρό" εννοώ τον τούρκο. Όλους τους άλλους, που ενεπλάκη η Ελληνική Αεροπορία (Αμερικάνους και Βρετανούς) το 1974, εγώ τους χαρακτηρίζω κομπάρσους στο θέατρο του παραλόγου που από δεκαετίες σκηνοθετούν οι εξ ανατολών εχθροί με τους ονομαζόμενους "συμμάχους" μας. Δυστυχώς εμείς οι Έλληνες έχουμε την έμφυτη αδυναμία να κατανοήσουμε ότι δεν υπάρχουν σύμμαχοι, πολύ δε περισσότερο φίλοι, αλλά μόνο συμφέροντα... Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Το 1974 λοιπόν, είχαν αρχίσει σποραδικά και διστακτικά οι παραβιάσεις του Ελληνικού Εναέριου Χώρου (ΕΕΧ) από την ΤΗΚ (Türk Hava Kuvvetleri). Οι τουρκικές παραβιάσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο την τελευταία δεκαετία (το κείμενο γράφεται Φεβρουάριο 2026) έχουν κλιμακωθεί σε απίστευτο βαθμό, με κάποια μικρά μόνο διαστήματα ηρεμίας. Όμως ο βατήρας αυτής της συμπεριφοράς των «συμμάχων» τοποθετείται πάνω από επτά δεκαετίες πριν, κάπου προς το τέλος του 1963. Τότε για πρώτη φορά το Ελληνικό Δίκτυο Αεράμυνας και Εγκαίρου Προειδοποιήσεως εντόπισε άγνωστα ίχνη αεροσκαφών να παραβιάζουν τον ΕΕΧ. Στην περίπτωση αυτή ένας σχηματισμός αερ/φών F-86 εκτέλεσαν την πρώτη αναχαίτιση τουρκικών αεροσκαφών σαράντα και πλέον χρόνια από την τελευταία αερομαχία με τουρκικά αεροσκάφη, στο τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας. Μέχρι τον Αύγουστο του 1964, όταν η τουρκική αεροπορία έπληξε στόχους στην Κύπρο τα πράγματα ήταν ήπια. Όμως από τότε οι παραβάσεις των Κανόνων Εναερίου Κυκλοφορίας και παραβιάσεις του ΕΕΧ είχαν αρχίσει πάλι να γίνονται πονοκέφαλος για την Ελληνική Αεροπορία. Αυτά όμως μέχρι τις 22 Ιουλίου του 1974 όταν έγινε η κατάρριψη ενός F-102A και η συντριβή ενός άλλου στις Μικρασιατικές ακτές από έλλειψη καυσίμων. Από τότε και για πολλά χρόνια δεν τολμούσε να ξεμυτίσει τούρκος πιλότος στο Αιγαίο. Μέχρι που το ξέχασαν… το ξεχάσαμε και εμείς και τα ίδια παιχνίδια ξανάρχισαν, τη φορά αυτή με ασύγκριτα μεγαλύτερη ένταση και σε σημείο σήμερα να έχουν λάβει τη μορφή κατεστημένου. Έτσι αν κάποια μέρα δεν έχουμε παραβίαση αρχίζουμε να… ανησυχούμε ότι κάτι δεν πάει καλά. Βέβαια οι θρασείς εισβολείς, τις περισσότερες φορές μόλις δουν να προσεγγίζουν ελληνικά αεροσκάφη, κατά την προσφιλή τους τακτική σπεύδουν να απομακρυνθούν. Και όταν δεν το κάνουν τρώνε το "ξύλο" της χρονιάς τους για να γίνουν "καλά παιδιά"…

Η κατάσταση αυτή συνεχίζεται με την προκλητικότητα των "συμμάχων" να αυξάνει και ποσοτικά όσο και ποιοτικά σε σημείο να εκτελούν παρενοχλήσεις ακόμη και πολιτικών αεροσκαφών και με τα τουρκικά αεροσκάφη να πετούν συχνά οπλισμένα.

Τους μήνες πριν την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, υπήρχε μια σχετική κανονικότητα, με αμοιβαίες υποχωρήσεις και συμβιβασμούς που οι δύο "σύμμαχοι" έκαναν προκειμένου να επιτρέπεται να λειτουργούν  στο πλαίσιο των υποχρεώσεών τους στην Βορειοατλαντική Συμμαχία. Το κλιμάκιο της Σμύρνης με το κλιμάκιο στη Λάρισα επικοινωνούσαν κανονικά όπως και με τη Νάπολη στην Ιταλία. Οι δύο αεροπορίες αντάλλασαν επισκέψεις και ασκούντο κανονικά αλλά ανταγωνιστικά στα πλαίσια του ΝΑΤΟ. Κάπου στις αρχές του 1974 όμως τα τουρκικά ένστικτα φαίνεται ότι άρχισαν να αφυπνίζονται. Έτσι όταν ένας σχηματισμός από 6 Ελληνικά F-5Α της 337 ΜΑΗ (Μοίρα Αναχαιτίσεως Ημέρας) πέταγε για μια συνηθισμένη ανταλλαγή στη Μπαντίρμα και τα ελληνικά αεροσκάφη είχαν εισέλθει κανονικά βάσει του flight plan στο FΙR της Κωνσταντινούπολής, έτσι "out of the blue" που λένε, αναχαιτίσθηκαν από τουρκικά αεροσκάφη. Που μπορεί κανείς να το αποδώσει αυτό άραγε; Καλείς στο σπίτι σου το γείτονα για… κουμκανάκι, και μόλις σου χτυπήσει το κουδούνι ξαμολάς το πεκινουά σου να του σχίσει το παντελόνι. Προφανώς για να του δείξεις ότι έχεις σκυλάκι… ή για να τον τρομάξεις να είναι προσεκτικός και να μην σκεφτεί να σου πάρει κάποια παρτίδα…;;; Δεν πιστεύω ότι είναι τόσο απλό όσο ακούγεται… Οι "σύμμαχοι" ποτέ δεν κάνουν άσκοπες κινήσεις… Γιατί συνέχισαν παρόμοια τακτική και λίγο αργότερα. Το Μάιο του ιδίου έτους ένα ζευγάρι τουρκικών RF-84F που ελάμβαναν μέρος σε Διεθνή Αεροναυτιλιακή Πτήση με την ονομασία Roυnd Flag απογειώθηκαν από την 110 ΠΜ στη Λάρισα να γυρίσουν… σπίτι. Κατά την επιστροφή τους λοιπόν, όλως… τυχαία έχασαν τον προσανατολισμό τους και πέταξαν επάνω από Ελληνικά νησιά τηρώντας ταυτόχρονα σιγή ασυρμάτου στις επανειλημμένες κλήσεις που τους έγιναν. Κανένας δεν μπορεί να μας πείσει ότι οι φωτομηχανές τους δεν είχαν φίλμ… Ένα μήνα αργότερα, στο πλαίσιο τουρκικών αεροναυτικών ασκήσεων στο Αιγαίο, ένας σχηματισμός από 8 αεροσκάφη μεταξύ τους και δύο RF-84F, παραβιάζοντας τα "πλαίσια" του χώρου της άσκησης, πέταξαν πάλι πάνω από Ελληνικά νησιά για να πάρουν… καλλιτεχνικές φωτογραφίες των λουομένων καλλίγραμμων κυριών στις Ελληνικές νησιωτικές παραλίες… Αυτά τα χτυπητά, για τότε, γεγονότα ανησυχούσαν τα Επιτελεία αλλά δεν εδίδετο και μεγάλη σημασία. Αλλωστε είμαστε "σύμμαχοι"…

Μέχρι που φτάσαμε στα γεγονότα του 1974 όπου η ένταση "έσπασε" το φράγμα του ήχου, οδηγώντας στην κατά μέτωπο σύγκρουση μεταξύ ελληνικών F-5 και τουρκικών F-102 με αποτέλεσμα την καταστροφή και των δύο τουρκικών αεροπλάνων και συνεπακόλουθο τον θάνατο και των δύο τούρκων ιπταμένων.

Τα γεγονότα κατά την διάρκεια εκείνων των ημερών, είναι γενικώς γνωστά, παρόλο που δεν έχουν υπάρξει ιδιαίτερα αναλυτικές αναφορές. Η πλέον ενδιαφέρουσα και διαφωτιστική περιγραφή, παρουσιάσθηκε στο περιοδικό Cockpit (τεύχος 29, Μάιος 2001) όταν φιλοξενήθηκε η αφήγηση ενός εκ των πρωταγωνιστών, του Ταξιάρχου (Ι) ε.α. Θωμά Σκαμπαρδώνη στον φίλο και κουμπάρο μου αείμνηστο Δημήτρη Στεργίου.Αξίζει να θυμηθούμε τι ακριβώς έγινε τότε: Στις 22 Ιουλίου 1974.Να το θυμηθούμε εμείς μιας και η επίσημη Πολιτεία έχει όλη την "καλή διάθεση" να το ξεχάσει, προφανώς για να μην στεναχωρούμε την "σύμμαχο" γείτονα. Άλλωστε και τα χρόνια πέρασαν...

Ο τότε Ανθυποσμηναγός (Ι) Θωμάς Σκαμπαρδώνης λοιπόν, υπηρετούσε στην 337 ΜΑΗ της 111 ΠΜ πετώντας με F-5Α. Ενθυμούμενος τα γεγονότα των ημερών εκείνων, έπειτα από χρόνια διηγείται στον Δημήτρη Στεργίου:
«Από νωρίς το πρωί είχαμε μαζικές παραβιάσεις του FIR Αθηνών από τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη. Εγώ, όπως και όλοι οι συνάδελφοί μου ήμασταν μέσα στα αεροσκάφη μας και περιμέναμε. Οι ετοιμότητες ήταν των 5 και των 2 λεπτών και έτσι ήμασταν αναγκασμένοι να περιμένουμε δεμένοι μέσα στα πιλοτήρια των F-5 την εντολή για scramble».

Ο Σκαμπαρδώνης έτυχε να είναι στο πρώτο ζεύγος στην Νέα Αγχίαλο που κλήθηκε να απογειωθεί εκείνη την ημέρα. Αλλά όταν δόθηκε scramble τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν ομαλά.
«Ο Νο1 του σχηματισμού θα ήταν ο υποσμηναγός Ιωάννης Δινόπουλος αρκετά παλαιότερος στη Μοίρα και με ειδικότητα εκπαιδευτή. Χωρίς να έχω χρόνο να σκεφτώ εκκίνησα τους δύο κινητήρες, βγήκα από το shelter και περίμενα για λίγο να πάρω κλήση από τον Νο1. Κάτι τέτοιο δεν έγινε και έτσι βγήκα εγώ στη συχνότητα, καλώντας τον Νο1. Δεν πήρα όμως καμία απάντηση και έτσι κατευθύνθηκα προς τον τροχόδρομο περιμένοντας τον Δινόπουλο να περάσει και να τον ακολουθήσω μέχρι τη γραμμή κράτησης του διαδρόμου και κατόπιν και στην πτήση σαν Νο2. Όταν ο Δινόπουλος έφτασε στον συνδετήριο που βρισκόμουν, με μία σειρά κωδικοποιημένων νοημάτων μου είπε ότι δεν είχε ασύρματο και έτσι δεν μπορούσε να μεταδώσει ή να ακούσει οτιδήποτε. Με άλλο ένα νόημα μου είπε να περάσω μπροστά σαν Νο1 και αυτός θα ακολουθούσε από πίσω επιβλέποντας τις κινήσεις μου και καλύπτοντάς με». Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, σε μια τέτοια περίπτωση ο υποσμηναγός Δινόπουλος θα έπρεπε να ματαιώσει την απογείωση. Σταθμίζοντας όμως διαφορετικά τα πράγματα, δεδομένων των περιστάσεων και γνωρίζοντας την ευθύνη που είχε ως πιο έμπειρος και Νο1 του σχηματισμού, ο Έλληνας αεροπόρος αντέδρασε με επαγγελματισμό και θάρρος. Αλλά και ο Σκαμπαρδώνης αντιμετώπισε τα πράγματα με ψυχραιμία σαν να μην συνέβαινε τίποτα ξεχωριστό και σε αυτή την περίπτωση: «Πέρασα λοιπόν μπροστά, συνεχίζει ο Σκαμπαρδώνης, και έκανα ό, τι ακριβώς και στις εκπαιδευτικές ή τις κανονικές εξόδους συντήρησης, χωρίς να έχω άγχος για κάτι. Στις ενημερώσεις που μας είχαν γίνει, είχαμε σαφείς εντολές να έχουμε τους διακόπτες επιλογής των όπλων μας σε θέση OFF και να μην κάνουμε τίποτα περισσότερο από μία απλή αναγνώριση των αεροσκαφών που θα συναντούσαμε. Δεν είχαμε δηλαδή καμία ενημέρωση που θα μας προέτρεπε να είμαστε σε εγρήγορση και επιφυλακή για παν ενδεχόμενο. Βέβαια η μονάδα ήταν εντελώς έτοιμη για όλα, όντας σε πολεμική ετοιμότητα, με όλα τα αντιαεροπορικά στις θέσεις τους και επανδρωμένα, με αυξημένα μέτρα ασφαλείας.

Πριν ακόμη απογειωθούμε λοιπόν γνώριζα ότι θα πετάξουμε για να κάνουμε μία τυπική αναχαίτιση, μία διαδικασία που είχαμε κάνει αρκετές φορές σε περίοδο ειρήνης. Έτσι ακολουθώντας τις κατευθύνσεις που μου έδινε το "Joker" το ραντάρ του Πηλίου, πήραμε ανοδική πορεία με κατεύθυνση το Βόρειο Αιγαίο. Ο Δινόπουλος ακολουθούσε από σχετικά μεγάλη απόσταση πετώντας ψηλότερα (δεν γνωρίζω ακριβώς πόσο) προκειμένου να μπορεί με ευχέρεια να ελέγχει τις κινήσεις μου και τον περιβάλλοντα χώρο. Εγώ ακολουθούσα πιστά τις εντολές του ''Joker'' οι οποίες διαρκώς μου άλλαζαν πορεία και επίπεδο. Βλέπετε οι "στόχοι" ήταν πολλοί εκείνη την ημέρα. Μετά από δύο ή τρεις τέτοιες αλλαγές πορείας και ύψους με βάση τις εντολές που έπαιρνα από το ''Joker" μου δόθηκε τελικά εντολή να πετάξω προς την περιοχή μεταξύ Αγίου Ευστρατίου και Λήμνου, στο επίπεδο των 20.000 ποδών. Ενώ βρισκόμουν ακόμη σε άνοδο σε ύψος 18.000 περίπου ποδών και με ταχύτητα 350 περίπου κόμβων, το ''Joker'' μου υπέδειξε ότι έπρεπε να αναζητήσω τον στόχο 20 περίπου μοίρες προς τα δεξιά. Είχα λοιπόν στραμμένη την προσοχή μου προς αυτή την κατεύθυνση όταν ελάχιστα αργότερα δύο τουρκικά F-102 που πετούσαν σε κλειστό σχηματισμό πέρασαν αστραπιαία από αριστερά μου σε απόσταση η οποία δεν πρέπει να ήταν μεγαλύτερη των 200 μέτρων. Ενστικτωδώς και χωρίς την παραμικρή καθυστέρηση, έσπασα την άνοδο και έστρεψα απότομα προς τα αριστερά για να βρεθώ πίσω τους. Ελάχιστα αργότερα διαπίστωσα ότι το ίδιο έκαναν και αυτοί, αφού είχα συνεχώς οπτική επαφή, βλέποντάς τους στα αριστερά μου "Ώρα 8". Ενημέρωσα το ''Joker'' και η αλήθεια είναι ότι όταν τους είδα να στρέφουν πίσω μου, πίστεψα ότι παίρνουν πορεία ανατολική για να επιστρέψουν. Κάτι τέτοιο όμως δεν έγινε. Συνέχισαν να στρέφουν με σκοπό να μου "πάρουν την ουρά" και αυτό άρχισε να φαίνεται πεντακάθαρα. Εγώ με πλήρη στοιχεία στους κινητήρες και τον μέγιστο βαθμό στροφής, προσπαθούσα να έχω διαρκώς οπτική επαφή μαζί τους. Στην προσπάθειά μου αυτή, η ταχύτητά μου έπεσε στους 300 περίπου κόμβους και έτσι άρχισα σταδιακά να βυθίζω για να την αυξήσω γιατί αυτοί είχαν το πλεονέκτημα, τουλάχιστον από πλευράς ταχύτητας, καθώς συναντηθήκαμε (σ.σ. αρχικά) στο ίδιο ύψος αλλά εγώ βρισκόμουν σε άνοδο και αυτοί πετούσαν ευθεία και οριζοντία. Μετά από τέσσερεις τουλάχιστον περιστροφές κατ' αυτόν τον τρόπο, ανέφερα στο ''Joker'' ότι είχα εμπλοκή και συνέχισα να στρέφω κατερχόμενος. Σε κάποια στιγμή έπαψα να τους βλέπω, αλλά συνέχισα να ελίσσομαι και να ψάχνω τον ουρανό γύρω μου για να τους ξαναδώ. Έχοντας κατέβει κάτω από το επίπεδο των 10.000 ποδών και ερευνώντας προς κάθε κατεύθυνση, είδα ξαφνικά στη θάλασσα, η οποία ήταν σχετικά τρικυμιώδης, έναν τεράστιο πίδακα νερού που ελάχιστα αργότερα μετατράπηκε σε μία μεγάλη κηλίδα. Τότε κατάλαβα ότι κάτι έγινε και αμέσως ξέχασα τους Τούρκους και άρχισα να αναζητάω το αεροπλάνο του Δινόπουλου. Ήρθα σε επαφή με το ''Joker'' για να μάθω που βρίσκεται, αλλά δεν πήρα συγκεκριμένη απάντηση. Μου δόθηκε όμως εντολή να πάρω πορεία επιστροφής προς την Αγχίαλο και ελάχιστα αργότερα το ''Joker'' μου έδωσε την πορεία ενός στόχου που είχε σχεδόν την ίδια κατεύθυνση με εμένα. Προσπάθησα με τη βοήθεια των οδηγιών του ''Joker'' να τον εντοπίσω, αλλά δεν τα κατάφερα. Η ορατότητα δεν ήταν η καλύτερη εκείνη την ημέρα». Η αερομαχία για τον Σκαμπαρδώνη είχε τελειώσει, αλλά η αγωνία του επρόκειτο να κρατήσει λίγα λεπτά ακόμη.

Αυτό που είχε δει στην θάλασσα, δεν μπορεί παρά να οφείλετο στην πτώση κάποιου αεροπλάνου. Όση ώρα πετούσε επιστρέφοντας στην βάση του, διάφορες σκέψεις περνούσαν από το μυαλό του. Καθώς το αεροσκάφος του ακουμπούσε στον 08/26 της Νέας Αγχιάλου, η ανησυχία για τον συνάδελφό του είχε κορυφωθεί. «Μόλις προσγειώθηκα, συνεχίζει ο Σκαμπαρδώνης, πάνω από το αεροδρόμιο φάνηκε και το αεροπλάνο του Δινόπουλου. Τον περίμενα στο τέλος του διαδρόμου και όταν πλησίασε, έκπληκτος πρόσεξα ότι από τα ακροπτερύγια του έλειπαν και οι δύο Sidewinders. Ακινητοποιώντας τα αεροσκάφη μας στην πίστα κατεβήκαμε και πριν καλά-καλά προλάβουμε να ανταλλάξουμε δύο κουβέντες, βρεθήκαμε περιτριγυρισμένοι από κόσμο. Οι τεχνικοί και οι συνάδελφοι χειριστές μαζεύτηκαν γύρω μας σαν τις μέλισσες, προσπαθώντας να μάθουν τι ακριβώς έγινε. Σχεδόν αμέσως ήρθε ένα τζιπ και μας πήρε από αυτό το πανδαιμόνιο. Και εγώ και ο υποσμηναγός Δινόπουλος, ανακριθήκαμε ξεχωριστά και κατόπιν επιστρέψαμε στα καθήκοντά μας και λίγο αργότερα έμαθα και εγώ τι ακριβώς είχε γίνει. Ο Δινόπουλος που ακολουθούσε από σχετικά μεγάλη απόσταση και πιο ψηλά, δεν έγινε αντιληπτός από τους δύο Τούρκους χειριστές. Παρακολούθησε την όλη εξέλιξη της εμπλοκής μου με τα τουρκικά αεροσκάφη κατεβαίνοντας και πλησιάζοντας. Πριν προλάβει δε να επέμβει, είδε τις καταπακτές του Νο1 του τουρκικού σχηματισμού να ανοίγουν και αμέσως μετά να εκτοξεύεται ένα βλήμα ΑΙΜ-4 Falcon, εναντίον μου. Το βλήμα αστόχησε καθώς, όντας σε κλειστή παρατεταμένη στροφή και εγώ και αυτοί, ήταν εκτός παραμέτρων βολής. (σ.σ.:Τα Falcons ήταν βλήματα για τα… πανηγύρια, που είχαν επιτυχία βολής εναντίον αργά κινούμενων και μη ελισσόμενων στόχων, όπως βαρέα βομβαρδιστικά της τότε Σοβιετικής Ενωσης. Άλλωστε ο λόγος που οι ΗΠΑ είχαν εξοπλίσει και τις δύο αεροπορίες [Ελληνική και Τουρκική] με τα F-102 που έφεραν μόνο Falcon, ήταν αυτός ακριβώς. Η απαγόρευση διέλευσης τους από τις δύο χώρες με προορισμό την Μ. Ανατολή, Β. Αφρική και την Α. Μεσόγειο).

Χωρίς λοιπόν να γίνει αντιληπτός ο Δινόπουλος είχε φτάσει πίσω τους σε ακτίνα βολής. Να σημειώσω εδώ ότι η αναγνώριση του στόχου γινόταν οπτικά. Όπως γνωρίζετε το F-5A δεν είχε ραντάρ. Όταν γινόταν η αναγνώριση του στόχου γυρνούσες τους διακόπτες επιλογής στον πίνακα οπλισμού σε θέση ΟΝ (ή ARM), επιλέγοντας πολυβόλα ή πυραύλους. Εκείνη την εποχή είχαμε επάνω στα F-5 τους ΑΙΜ-9Β. Έχοντας τις παραμέτρους βολής ο Δινόπουλος γύρισε τους διακόπτες του σε θέση ΟΝ και εκτόξευσε αμέσως έναν Sidewinder εναντίον των τουρκικών αεροσκαφών. Το βλήμα αυτό αστόχησε. Τότε εκτόξευσε και δεύτερο Sidewinder. Το βλήμα βρήκε "κέντρο" και ο Έλληνας χειριστής με την εκδήλωση της έκρηξης, έκανε ένα απότομο δεξί break, για να μην χτυπηθεί από τα κομμάτια του τουρκικού F-102 που άρχισε φλεγόμενο να πέφτει προς τη θάλασσα». Κατά την περιγραφή της αερομαχίας, ο Σκαμπαρδώνης σχολίασε ότι ουσιαστικά «όλη την δουλειά» την έκανε ο υποσμηναγός Δινόπουλος, ο οποίος και ανταπέδωσε τα πυρά στα τουρκικά αεροσκάφη.

Η αερομαχία περιγράφεται συνοπτικά και στην Έκθεση Σεμερτζάκη:
«Περί την 1330' εν ζεύγος ημετέρων αεροσκαφών F-5 (111 ΠΜ) ενεπλάκη εις Αερομαχία, 10 ν.μ ΝΔ νήσου ΛΕΣΒΟΥ, μετά Τουρκικού ζεύγους αεροσκαφών F-102 όπερ επιχειρεί αναχαίτιση κατά ημετέρου αεροσκάφους ALBATROS. Η Αναχαίτιση, κατευθυνόμενη αρχικώς υπό της 2 ΜΚΕΠ Πήλιο, ήτο μετωπική, εν συνεχεία απωλέσθη η RT επικοινωνία. Καθ' ην στιγμήν επετεύχθη οπτική επαφή, ο στόχος εξετέλεσεν στροφήν προς Τουρκία. Τούτο εξελήφθη, υπό του ημετέρου Νο2, ως αποχώρηση του εχθρικού σχηματισμού και κατά συνέπειαν δεν προέβη εις επιθετική τινά ενέργεια, τηρών τους ισχύοντες κανόνες εμπλοκής. Μετ' ολίγον όμως, τα Τουρκικά αεροσκάφη εξετέλεσαν στροφήν για επίθεση κατά του ημετέρου Νο2 αεροσκάφους και λαβόντα θέσιν όπισθεν αυτού, εκτόξευσαν βλήμα (Falcon) εναντίον του, ανεπιτυχώς.
Η επίθεσις εγένετο αντιληπτή υπό του ημετέρου Νo1, αεροσκάφους, όπερ παρηκολούθει εκ μεγαλυτέρου ύψους και το οποίον λόγω βλάβης R/T είχεν απωλέσει επαφήν μετά του Νο2 και του ελεγκτού αεράμυνας του Σταθμού Radar. Αμέσως το Νο1 αεροσκάφος έλαβε θέσιν μάχης και εξετόξευσεν βλήμα GAR-8 (σ.σ. αυτή ήταν η ορολογία για τον Sidewinder εκείνης της εποχής) εναντίον του Νο1 Τουρκικού αεροσκάφους, ανεπιτυχώς. Εν συνεχεία το Νο1 εχθρικό αεροσκάφος απεσπάσθη του σχηματισμού, το δεν ημέτερον Νο1 εξετόξευσεν και το έτερον βλήμα (GAR-8) εναντίον του Νο2 εχθρικού αεροσκάφους. Ο χειριστής του ημετέρου Νο2 δεν ηδυνήθη να εξακριβώσει την κατάρριψη του εχθρικού Νo2. Ο χειριστής όμως του ημετέρου Νo2 αντελήφθη επί της επιφανείας της θαλάσσης υψηλόν κυματισμό, υποθέσας ότι κατερρίφθη το ημέτερον Νo1. Εικάζεται ότι ο εν λόγω κυματισμός προήλθεν εκ της καταρρίψεως του Τουρκικού αεροσκάφους».

Η αερομαχία όμως είχε συνέπειες και για το Νο1 τουρκικό F-102Α. Κλονισμένος προφανώς ο χειριστής του από την προσπάθεια αποφυγής του AIM-9 και έχοντας αντιληφθεί προφανώς την κατάρριψη του συναδέλφου του, έχασε τον προσανατολισμό του. Περιπλανήθηκε έτσι στο Αιγαίο φθάνοντας μέχρι την ηπειρωτική Ελλάδα, φέροντας το ΙFF/SΙF σε θέση EMERGENCY. Όταν αντιλήφθηκε το σφάλμα του, έλαβε πορεία ανατολική και καταδιωκόμενος από άλλα ελληνικά μαχητικά F-102 που στο μεταξύ είχαν απογειωθεί από την 114 ΠΜ, πέρασε νοτίως της Χίου. Την ίδια ώρα οι ελληνικοί σταθμοί ραντάρ εντόπισαν δύο άλλα ίχνη τουρκικών αεροσκαφών που πετούσαν στην περιοχή της Σμύρνης, ανατολικώς της Σάμου. Εκτελούσαν απλούς κύκλους, δείχνοντας να αναμένουν κάτι, είτε ανέμεναν γενικώς την επιστροφή από το ζεύγος των F-102 που είχε εξαφανιστεί. Το ζεύγος των F-102 που είχαν απογειωθεί προς καταδίωξή του δεν ήλθαν ποτέ σε επαφή μαζί του ούτε και πήραν εντολή να προσβάλλουν τα δύο άλλα τουρκικά F-102. Αντίθετα πήραν εντολή να επιστρέψουν στη βάση τους (προφανώς σε μία προσπάθεια καταστολής της έντασης) όπως και έγινε. Σε κάθε περίπτωση, οι Τούρκοι δεν τολμούσαν πλέον να εισέλθουν στον ελληνικό χώρο. Πράγματι, μόλις το καταδιωκόμενο F-102 εισήλθε στον τουρκικό χώρο, οι συνάδελφοί του το πλησίασαν και τον συνόδευσαν κατευθυνόμενοι προς την Σμύρνη. Όμως το F-102 δεν έφθασε ποτέ στον προορισμό του. Κατά την Έκθεση Σεμερτζάκη, «λόγω εξαντλήσεως των καυσίμων του, εγκατελείφθη υπό του χειριστού του. Σύμφωνα δε με τον Θ. Σκαμπαρδώνη: « αρκετά δε αργότερα μάθαμε ότι ο δεύτερος Τούρκος χειριστής, υπέστη τέτοιο σοκ που έχασε τον προσανατολισμό του. Στις απεγνωσμένες προσπάθειές του να φτάσει πάνω από την τουρκική ακτή σε κατάσταση πανικού, φοβούμενος ίσως ότι τα ελληνικά αεροσκάφη εξακολουθούν να βρίσκονται στην ουρά του, εξήντλησε, μάλλον λόγω αδικαιολόγητης και υπερβολικής χρήσης του μετακαυστήρα του κινητήρα του, τα καύσιμά του, με αποτέλεσμα να επιχειρήσει αναγκαστική προσγείωση σε έναν δρόμο κάπου στα Μικρασιατικά παράλια. Το αεροπλάνο του καταστράφηκε ολοσχερώς και ο ίδιος τραυματίστηκε βαριά με αποτέλεσμα να πεθάνει μετά από λίγο. Επίσης μάθαμε ότι και οι δύο Τούρκοι χειριστές ήταν υψηλόβαθμοι. Με βάση τις πληροφορίες μας ο αρχηγός του σχηματισμού ήταν αντισμήναρχος και ο Νο.2 επισμηναγός. Μετά από αυτό τίποτα. Όλα ξαναγύρισαν στους κανονικούς τους ρυθμούς και οι Τούρκοι δεν ξαναφάνηκαν στο Αιγαίο ούτε κατά τη διάρκεια της δεύτερης εισβολής στην Κύπρο τον Αύγουστο». Ο ίδιος μίλησε ξανά για αυτό όταν χρόνια μετά βρέθηκε με έναν Τούρκο συνάδελφό του, αξιωματικό, στις εγκαταστάσεις του ΝΑΤΟ στη Νάπολη. «Με πλησίασε και μου είπε “Θωμά, το 1974 σας καταρρίψαμε δύο αεροπλάνα”.«Αν σου μοιάζω για φάντασμα σίγουρα μας έχετε καταρρίψει», του απάντησα. «Εγώ είμαι αυτός που υποτίθεται ρίξατε. Δεν με πλησίασε ξανά». Όπως υποστηρίζει ο Έλληνας Ταξίαρχος, η Τουρκία προσπάθησε τότε να κάνει προπαγάνδα ισχυριζόμενη πως αυτή κατάφερε να καταρρίψει τα ελληνικά F-5.

Μετά την αερομαχία, συνεχίζοντας η τακτική της... αυτοσυγκράτησης, η ελληνική πλευρά αδράνησε και σε έναν άλλο τομέα: αυτόν τον εντυπώσεων. Αποσιώπησε εντελώς το συμβάν, όπως συνέβη επισήμως και με την Άγκυρα. Ενώ όμως η πρώτη είχε κάθε λόγο να λύσει την σιωπή της, την στιγμή που το τουρκικό όργιο στην Κύπρο ευρίσκετο σε πλήρη εξέλιξη και η Αθήνα προσπαθούσε να καταγγείλει και να στιγματίσει την... αντισυμμαχική τουρκική συμπεριφορά, δεν ακούσθηκε απολύτως τίποτε. Ούτε μια επιλεκτική "διαρροή" φημών για λόγους ηθικού. Ακόμη και όταν η τουρκική πλευρά προέβη ανεπισήμως σε πλήρη διαστρέβλωση των γεγονότων για προπαγανδιστικούς λόγους και μίλησε για κατάρριψη των ελληνικών μαχητικών από τα τουρκικά. Φαίνεται ότι ενώ η Αθήνα φρόντιζε να μην στενοχωρήσει το ΝΑΤΟ, αυτό ήταν κάτι που δεν απασχολούσε στο ελάχιστο την Άγκυρα. Ο Ταξιαρχος (Ι) ε.α. Θ. Σκαμπαρδώνης θυμάται χαρακτηριστικά: " Μετά από λίγο μάθαμε ότι τα τουρκικά μέσα μαζικής ενημέρωσης μετέδιδαν την κατάρριψη δύο ελληνικών μαχητικών από ισάριθμα τουρκικά! Η ελληνική πλευρά δεν ανακοίνωσε τίποτε (δεν επιβεβαίωσε και δεν διέψευσε) και άφησε τα πράγματα να εξελιχθούv». Έτσι όμως έδωσε το δικαίωμα στους στην τουρκική προπαγάνδα να δημιουργήσει μυθοπλασίες και να προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί προπαγανδιστικά υπέρ της τα γεγονότα. Και να ήταν μόνο αυτό... με τη στάση αυτή δυστυχώς έδωσαν το δικαίωμα και σε ημεδαπούς αυτόκλητους "ερευνητές" που θέλουν να θεωρούνται "Έλληνες" (και αεροπόροι του… CAVOK only) που μάλλον εκείνα τα χρόνια ήταν αγέννητοι, να ζητάνε "φωτοπολυβόλο" για να παραδεχτούν τα γεγονότα που περιέγραψε ο Έλλην Ταξίαρχος. Προσπαθούν δηλαδή να αμφισβητήσουν έναν άνθρωπο που δεν φτάνουν κατά διάνοια το αεροπορικό του ανάστημα… Τέλος πάντων… « Οι Τούρκοι έκαναν χρόνια να εμφανιστούν ξανά πάνω από το Αιγαίο. Και όταν λέω "χρόνια εννοώ χρόνια". Απ' όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω, οι πρώτες δειλές εμφανίσεις τους έγιναν πάνω από το Αιγαίο μετά το 1976-77 θυμάται ο κ. Σκαμπαρδώνης. Πράγματι, με δεδομένη την ελληνική αεροπορική υπεροχή η οποία εξασφαλίστηκε κατά την διάρκεια του 1974 και αμέσως μετά, με την μαζική παραλαβή μαχητικών Mirage F-1CG, F-4E Phantom και Α-7Η Corsair, η Τουρκική Αεροπορία βρέθηκε όχι μόνο με παλαιότερα μαχητικά, αλλά και αντιμέτωπη με ένα εμπάργκο στις πωλήσεις Αμερικανικού αμυντικού υλικού που κυριολεκτικά την έφερε στα πρόθυρα της διαλύσεως. Τα χρόνιο πέρασαν και το θέμα ουσιαστικά "ξεχάστηκε" για την ΠΑ. Οι δύο Έλληνες αεροπόροι, θεωρώντας ότι αυτό που έκαναν ήταν κάτι το απολύτως φυσιολογικό, δεν «διαφήμισαν» ποτέ το θέμα. Εκείνη την ημέρα εκλήθησαν να εκτελέσουν μία αποστολή όπως τόσες άλλες. Όταν ο εχθρός άνοιξε πυρ ύπουλα, όπως πάντα, έλαβε την δέουσα απάντηση. Οι Έλληνες αεροπόροι απλώς έκαναν καλά την δουλειά τους. Σήμερα, μετά από τόσα χρόνια, δεν υπάρχει λόγος για να κρατηθεί σιωπή. Το ηθικό των Ελλήνων χρειάζεται πάντα κάποιες "τονωτικές ενέσεις" και η αναδρομή στην Ιστορία είναι η πλέον ασφαλής τακτική. Διότι, είτε το θέλουμε, είτε όχι, η Αερομαχία του 1974, η πρώτη από την εποχή της Μικρασιατικής Εκστρατείας μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων αεροπόρων, αποτελεί κομμάτι της Ιστορίας. Αντιπροσωπεύει έναν σταθμό, στον οποίο φάνηκε στην πράξη η ετοιμότητα του Έλληνα αεροπόρου να ανταποκριθεί με επιτυχία στην υψηλή αποστολή του, ακόμη και κάτω από τις πλέον αντίξοες συνθήκες. Οι Έλληνες αεροπόροι, επαγγελματίες και σεμνοί, έλυσαν την σιωπή τους όταν έκριναν ότι πλέον δεν συνέτρεχε κάποιος ιδιαίτερος λόγος διατηρήσεως του «απορρήτου». Δίχως να διεκδικούν δάφνες ή τιμές, έπραξαν απλώς και μόνο το καθήκον τους, όπως τόσο και τόσοι συνάδελφοι τους. Όντας καταξιωμένοι στην συνείδηση του Έλληνα για τους κόπους και τις θυσίες τους, μπορούν να είναι ήσυχοι και με τη δική τους συνείδησή.

Αν δούμε το γεγονός από πολιτικής πλευράς, οι επιπτώσεις της κατάρριψης του τουρκικού F-102 ήταν καθοριστικές, καθώς το περιστατικό συνέβη στην πιο κρίσιμη καμπή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: Κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την ταυτόχρονη κατάρρευση της δικτατορίας στην Αθήνα. Παρά την κατάρριψη, και οι δύο πλευρές επέλεξαν να υποβαθμίσουν ή και να αποσιωπήσουν επίσημα το γεγονός καθώς μια επίσημη παραδοχή θα μπορούσε να οδηγήσει σε ολοκληρωτικό πόλεμο μεταξύ δύο μελών του ΝΑΤΟ, κάτι που οι ΗΠΑ, προσπαθούσαν εναγωνίως να αποτρέψουν. Δυστυχώς η μεροληπτική στάση της Συμμαχίας υπέρ της Τουρκίας (όπως πάντα), και η ηθελημένη αδυναμία της να αποτρέψει την τουρκική επιθετικότητα (συμπεριλαμβανομένων των αερομαχιών στο Αιγαίο) οδήγησε την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην απόφαση για αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ τον Αύγουστο του 1974.
Αναμφίβολα η νίκη των ελληνικών F-5 λειτούργησε ως ισχυρό μήνυμα αποτροπής. Μετά το περιστατικό, η τουρκική αεροπορία περιόρισε δραστικά τις προκλήσεις της στο Αιγαίο, ακόμη και κατά τη διάρκεια του «Αττίλα ΙΙ» τον Αύγουστο του 1974. Και είναι γεγονός ότι η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία παρέμενε αξιόμαχη και αποτελεσματική, και παρά την πολιτική χαοτική κατάσταση στην Αθήνα, ενίσχυσε το ηθικό των Ενόπλων Δυνάμεων κατά τη μετάβαση στη Μεταπολίτευση.

Όπως συμβαίνει συχνά στην πολεμική ιστορία, η αλήθεια για την έκβαση της αερομαχίας της 22ας Ιουλίου 1974 παραμένει εγκλωβισμένη σε δύο διαμετρικά αντίθετες αφηγήσεις. Η ελληνική πλευρά, βασισμένη στις λεπτομερείς μαρτυρίες των Ελλήνων Ιπταμένων Δινόπουλου και Σκαμπαρδώνη, περιγράφει μια ξεκάθαρη κατάρριψη: ο Δινόπουλος εξαπέλυσε πύραυλο AIM-9Β Sidewinder, ο οποίος και έπληξε το τουρκικό F-102Α οδηγώντας το στη συντριβή.
Αντιθέτως, η τουρκική επίσημη εκδοχή αρχικά υποβάθμισε το γεγονός σε ατύχημα, υποστηρίζοντας ότι το ένα αεροσκάφος χάθηκε λόγω εξάντλησης των καυσίμων του κατά τη διάρκεια ελιγμών αποφυγής και βλάβης, με αποτέλεσμα ο ιπτάμενος να επιχειρήσει αναγκαστική προσγείωση σε έναν δρόμο κοντά στη Σώκια (Söke) της Τουρκίας. Οι τούρκοι ακόμη υποστηρίζουν ότι ο πιλότος τους, κατάφερε να το προσγειώσει στο δρόμο και επιβίωσε, ενώ η ελληνική πλευρά αναφέρει ότι ο πιλότος δεν κατάφερε να αποφύγει τη συντριβή, ούτε και εγκατέλειψε επιτυχώς. Η ύπαρξη ή μη φωτογραφιών από το σημείο της συντριβής του δεύτερου τουρκικού F-102, παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της έρευνας. Για το άλλο που επιβεβαιωμένα καταρρίφθηκε, η Τουρκία χρησιμοποίησε το γεγονός παρουσιάζοντάς το ως δική της επιτυχία επιμένοντας ότι ένα τουρκικό F-102 χρησιμοποίησε πυραύλους AIM-4 Falcon και κατέρριψε ένα ελληνικό F-5. Άλλοι τούρκοι αναλυτές αμφισβητώντας την αποτελεσματικότητα των πρώτης γενιάς βλημάτων AIM-9 Sidewinder σε τέτοιου είδους εμπλοκές, υποστηρίζουν ότι η κατάρριψη μπορεί να οφειλόταν σε ελιγμούς που οδήγησαν το τουρκικό αεροσκάφος σε απώλεια ελέγχου (maneuver kill) και όχι σε άμεσο πλήγμα. Ετσι το τραύμα… πονάει λιγότερο… Αλλά το γεγονός οτι από τουρκικής πλευράς υπάρχουν διάφορες εκδοχές, συνηγορεί ότι πρόκειται για μυθοπλασίες από την γνωστή πλέον τουρκική… μονταζιέρα. Άλλωστε τα ίδια δεν έκαναν και με την «επακούμβηση» της φρεγάτας Kemal Reis στις 12 Αυγούστου του 2020….;;;
Δυστυχώς στη συνέχεια το γεγονός αποσιωπήθηκε από την Αθήνα. Αυτή όμως η έλλειψη επίσημης παραδοχής ή επίσημης αντίκρουσης του γεγονότος για δεκαετίες από την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία, επέτρεψε την ανάπτυξη αμφιβολιών, ενώ η "σιωπή" των επίσημων αρχείων για δεκαετίες επέτρεψε σε κάθε πλευρά να διατηρήσει τη δική της εκδοχή για το τι πραγματικά συνέβη στον ουρανό του Αιγαίου.
Σήμερα, η μαρτυρία του Θωμά Σκαμπαρδώνη θεωρείται η πιο αξιόπιστη πηγή στην Ελλάδα, καθώς περιγράφει λεπτομερώς πώς ο Δινόπουλος έπληξε το τουρκικό αεροπλάνο. Ανάλογη περιγραφή από τουρκικής πλευράς δεν είναι γνωστή…

Για την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία, πενήντα χρόνια μετά, η αερομαχία της 22ας Ιουλίου 1974 παραμένει κάτι παραπάνω από ένα απλό ιστορικό επεισόδιο. Αποτελεί το θεμέλιο της σύγχρονης ελληνικής αποτροπής στο Αιγαίο. Η επιτυχία των F-5 έναντι των τεχνολογικά ανώτερων F-102 απέδειξε ότι, πέρα από τα μέταλλα και τα όπλα, η εκπαίδευση και η ψυχραιμία του πιλότου, ο παράγων άνθρωπος δηλαδή, παραμένει ο καθοριστικός παράγοντας στον αέρα .
Αναμφίβολα η δράση των Ελλήνων Αεροπόρων, Δινόπουλου και Σκαμπαρδώνη, σφυρηλάτησε το δόγμα της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας που ισχύει μέχρι σήμερα: την ακαριαία αλλά και ψύχραιμη αντίδραση των ανθρώπων της σε κάθε πρόκληση. Σήμερα, καθώς οι ουρανοί του Αρχιπελάγους συνεχίζουν να αποτελούν πεδίο διπλωματικής και στρατιωτικής έντασης, εκείνη η "αόρατη" νίκη θυμίζει ότι η κυριαρχία στο Αιγαίο δεν είναι δεδομένη, αλλά διασφαλίζεται καθημερινά από εκείνους που, όπως και το 1974, «Φυλάττουν Θερμοπύλας» και καλούνται να πάρουν κρίσιμες αποφάσεις σε κλασματικά δευτερόλεπτα.

Εσείς αλήθεια πιστεύετε ότι η επίσημη αποσιώπηση τέτοιων γεγονότων ωφελεί τη διπλωματία ή αδικεί την ιστορική αλήθεια;

Το F-5Α με αριθμό ουράς 69-137 (που όπως λέγεται ήταν (?) το ένα από τα δύο που ενεπλάκησαν στην ιστορική αερομαχία) συνέχισε να πετάει για χρόνια, φέροντας το "βάρος" μιας ιστορίας που η επίσημη διπλωματία αρνείται να αναγνωρίσει.

Φωτό: Θ. Βρανάς, μέσω Ν. Τσελεπίδη)

RF-84F της ΤΗΚ με τα σύγχρονα εθνόσημα

F-102A της ΤΗΚ με τα εθνόσημα εκείνης της εποχής

Τα AIM-4 Falcon ήταν βλήματα για τα… πανηγύρια, που είχαν επιτυχία βολής εναντίον αργά κινούμενων και μη ελισσόμενων στόχων, όπως βαρέα βομβαρδιστικά της τότε Σοβιετικής Ενωσης. Άλλωστε ο λόγος που οι ΗΠΑ είχαν εξοπλίσει και τις δύο αεροπορίες [Ελληνική και Τουρκική] με τα F-102 που έφεραν μόνο Falcon, ήταν αυτός ακριβώς. Η απαγόρευση διέλευσης τους από τις δύο χώρες με προορισμό την Μ. Ανατολή, Β. Αφρική και την Α. Μεσόγειο

Και ο ΑΙΜ-9Β Sidewinder δεν ήταν κάτι το εξαιρετικό και ικανό όπλο, και δεν υπερείχε πολύ σημαντικά του AIM-4 Falcon. Σε ικανά και έμεπειρα χέρια όμως, μπορούσε να κάνει τη διαφορά...

Πηγές:

           Cockpit,  + Δημήτρης Στεργίου: Η κατάρριψη των τουρκικών F-102 

           Πόλεμος & Ιστορία, Σάββας Δ. Βλάσσης: Αερομαχία στο Αιγαίο το 1974

           Covert Angels: Οι Αερομαχίες στο Αιγαίο έχουν τη δική τους ιστορία…

Το Northrop F-5A Freedom Fighter της Ελληνικής Αεροπορίας με αριθμό ουράς 69-137, σε μοντέλο κλίμακας 1/48 όπως το έφτιαξα πριν μερικά χρόνια που ξαναπιασα τον μοντελισμό.